| ΠΑΤΡΙΣ | Πηγή: Εφημερίδα Πατρίς (http://www.patris.gr/) Συντάκτης άρθρου: Πατρίς (Email: patris@patris.gr) Κατηγορία άρθρου: Τοπικά Νέα Hμ/νία - Ώρα: 2/6/2008, 11:58 |
Χωρίς σύστημα αποχέτευσης οι μικροί οικισμοί της Κρήτης
Τι προτείνει ο ΟΑΝΑΚ
 |
Tης Κορίνας Καφετζοπούλου
Πριν μερικές ημέρες ο υπουργός ΠΕΧΩΔΕ ανακοίνωσε χρηματοδότηση ύψους περίπου 41 εκ ευρώ για την κατασκευή έργων αποχέτευσης και βιολογικού καθαρισμού σε 17 δήμους της Κρήτης άνω των 2.000 κατοίκων.
Το θέμα για το νησί όμως δεν είναι μόνο αυτό αλλά το τι θα γίνει με τους μικρούς οικισμούς που υποφέρουν από τα αστικά λύματα ρίπτοντας τα ή σε ποταμούς ή σε φράγματα, όπως συμβαίνει με το φράγμα της Φανερωμένης. Όλη η Κρήτη αριθμεί 612 οικισμούς με συνολικό πληθυσμό 251 χιλιάδων κατοίκων. Κάθε οικισμός φιλοξενεί από 100-250 κατοίκους και σε ελάχιστες περιπτώσεις 400. Αναλυτικά στο Ν. Ηρακλείου οι οικισμοί που δεν έχουν συστήματα επεξεργασίας είναι 228 και οι κάτοικοι 106 χιλιάδες. Στο Ν. Λασιθίου οι οικισμοί είναι 96 , 150 στο Ν. Χανίων και 121 στο Ν. Ρεθύμνου. Από τους αριθμούς καταλαβαίνει κανείς πόσο σημαντικό είναι να βρεθούν οικονομικοί τρόποι διαχείρισης και επεξεργασίας λυμάτων όπου οι δήμοι θα μπορούν να αντέξουν το υψηλό κόστος της συντήρησης , που αποτελεί πολλές φορές τροχοπέδη στην υλοποίηση ανάλογων έργων.
Ο ΟΑΝΑΚ έχοντας πλούσια εμπειρία στα φυσικά συστήματα επεξεργασίας προχώρησε σε αναγνωριστική μελέτη για την Ανατολική Κρήτη την οποία παρουσίασε στην Ε.Ε, στο ΥΠΕΧΩΔΕ και στην Περιφέρεια. Ύστερα από προτροπή τους η μελέτη αυτή επεκτάθηκε με τη συμμετοχή του ΟΑΔΥΚ και στη Δυτική Κρήτη ενώ πραγματοποιήθηκε επίσης και συγκριτική αξιολόγηση τεχνολογιών και σχεδίων εφαρμογής από την οποία προκύπτει σαφώς ότι η εφαρμογή αποκεντρωμένων φυσικών συστημάτων επεξεργασίας αποτελεί την αποτελεσματικότερη πρόταση.
Σύμφωνα με τα στοιχεία των δύο οργανισμών για να αποκτήσουν αυτοί οι 612 οικισμοί συστήματα επεξεργασίας με φυσικά συστήματα απαιτείται η χρηματοδότηση ύψους 115 εκ ευρώ, το κόστος συντήρησης ανά κάτοικο ανέρχεται σε 48 ευρώ ανά έτος.
Για τα ίδια μεγέθη, για την εγκατάσταση κλασικών συστημάτων απαιτείται το ποσό των 280 εκ ευρώ, ενώ η συντήρηση επίσης ανά κάτοικο θα στοιχίσει 250 ευρώ.
Για να λύσει το πρόβλημά της όλη η Κρήτη με φυσικά και κλασικά συστήματα ανά περίπτωση και τριτοβάθμια επεξεργασία η χρηματοδότηση πρέπει να αγγίξει περίπου τα 225 εκ ευρώ.
Μιλώντας στην “Π” ο γενικός διευθυντής του ΟΑΝΑΚ Θέμης Μαγκανάς για την εφαρμογή που προτείνεται για τους μικρούς οικισμούς είπε ότι πρόκειται για μια εφαρμογή που θα λύσει τα χέρια των μικρών ΟΤΑ .
Η τεχνολογία που προτείνεται αφορά σε φυσικά συστήματα επεξεργασίας, τα οποία είναι φιλικά προς το περιβάλλον, είναι οικονομικά στην κατασκευή (κυρίως για μικρά-μεσαία συστήματα), είναι επίσης πολύ οικονομικά στη λειτουργία και συντήρηση με πολύ μεγάλα όρια ζωής, παρουσιάζουν μεγάλες αποδόσεις στην επεξεργασία των αστικών λυμάτων με ανοχή σε διακυμάνσεις φορτίων και ποιότητας εισροών.
Εξετάζοντας έξι σενάρια, ο ΟΑΝΑΚ προτάσσει το σχέδιο που προβλέπει την ομαδοποίηση όμορων οικισμών με πληθυσμό μελέτης από 100 κατοίκους και άνω και η επεξεργασία των λυμάτων σε κοινή εγκατάσταση με φυσικά συστήματα.
Ανάλυση προβλήματος στην Κρήτη
Προσεγγίζοντας το γενικότερο πρόβλημα σημείωσε ότι η διαχείριση των λυμάτων στα αστικά κέντρα της Κρήτης βρίσκεται σε ικανοποιητικό επίπεδο , με τις προσπάθειες να επικεντρώνονται κυρίως στην συμπλήρωση, αναβάθμιση και επέκταση των υποδομών (συλλογής, επεξεργασίας και διάθεσης).
Δεν συμβαίνει το ίδιο όμως για τους λοιπούς οικισμούς, όπου η αντιμετώπιση είναι αποσπασματική, με πολύ περιορισμένους πόρους και με ρυθμούς αντιστρόφως ανάλογους προς την τουριστική ή την τοπική ανάπτυξη.
Για το ΕΣΠΑ προτεραιότητα αποτελεί η αντιμετώπιση του προβλήματος των αστικών λυμάτων σε οικισμούς από 2.000 κατοίκους καθώς και σε οικισμούς που βρίσκονται σε ευαίσθητες περιβαλλοντικά περιοχές (παράκτια ζώνη, NATURA, πλησίον αρχαιολογικών χώρων, με έντονο τουριστικό ενδιαφέρον κλπ). Λαμβάνοντας επίσης υπόψη το γεγονός ότι ένας μεγάλος αριθμός αυτών των οικισμών, διαθέτουν ή πρόκειται να εγκαταστήσουν σύστημα συλλογής λυμάτων, είναι προφανές ότι η Κρήτη αντιμετωπίζει σοβαρότατο πρόβλημα σχετικά και με τις οδηγίες της κοινότητας .
Σε αυτό το σημείο υπάρχει και μια σημαντική αντίφαση . Η Ευρωπαϊκή Ένωση μπορεί να χρηματοδοτεί τους μεγάλους οικισμούς όμως η απειλή για την επιβολή προστίμων προφανώς δεν περιορίζεται στα μεγαλύτερα αστικά ή ημιαστικά κέντρα αλλά περιλαμβάνει και όλους εκείνους τους οικισμούς για τους οποίους η Τοπική Αυτοδιοίκηση έχει μεριμνήσει ή προωθεί την εγκατάσταση υποδομών συλλογής λυμάτων χωρίς την παράλληλη εγκατάσταση συστημάτων επεξεργασίας.
Οι δήμοι με μικρούς οικισμούς αντιμετωπίζουν και άλλα προβλήματα όπως οι περιορισμένοι δημόσιοι πόροι, η έλλειψη ώριμων μελετών καθώς και οι ελλείψεις σε οργάνωση, συντονισμό και υπηρεσιακό δυναμικό εντείνουν το πρόβλημα και αν μη τι άλλο «εγγυώνται» τους αργούς ρυθμούς αντιμετώπισής του, τόνισε ο κ. Μαγκανάς.
Συμπλήρωσε επίσης ότι σημαντική παράμετρος που καθιστά τη λύση του προβλήματος στην Κρήτη ακόμα πιο δύσκολη είναι η διασπορά των οικισμών, το πλήθος τους και το μικρό τους μέγεθος. Το γεγονός αυτό δεν ευνοεί την ομαδοποίηση των οικισμών και την εξυπηρέτησή τους από κεντρικούς σταθμούς επεξεργασίας λυμάτων, λόγω του μεγάλου κόστους μεταφοράς των λυμάτων σε κεντρικούς σταθμούς με μέγεθος που τους καθιστά οικονομικά βιώσιμους.
Και όλα αυτά την ώρα που η υποχρέωση εγκατάστασης συστήματος επεξεργασίας δεν περιορίζεται στους οικισμούς που υπερβαίνουν τους 2.000 κατοίκους αλλά επιβάλλει σε οικισμούς μικρότερους των 2.000 που έχουν σύστημα συλλογής δίκτυα αποχέτευσης δηλαδή να εγκαταστήσουν ένα κατάλληλο σύστημα επεξεργασίας των λυμάτων τους πριν την 31η Δεκεμβρίου 2005.
Τι προτείνεται στο σχέδιο ολοκληρωμένης διαχείρισης
Αξιολογώντας όλες αυτές τις παραμέτρους οι επιστήμονες του ΟΑΝΑΚ και προκειμένου να αντιμετωπίσουν το σοβαρό πρόβλημα της διαχείρισης των αστικών λυμάτων των μικρών κυρίως οικισμών στην Κρήτη προτείνουν την εφαρμογή ενός προγράμματος εγκατάστασης αποκεντρωμένων συστημάτων επεξεργασίας. Τα συστήματα αυτά θα εξυπηρετήσουν είτε μεμονωμένους οικισμούς είτε ομάδες αυτών, με προτεραιότητα για τους οικισμούς που διαθέτουν, ολοκληρώνουν ή προγραμματίζουν αποχετευτικά δίκτυα, που βρίσκονται σε παραλιακές ζώνες ή σε περιοχές προστασίας και τουριστικής ανάπτυξης.
Η τεχνολογία που προτείνεται αφορά στα λεγόμενα Φυσικά Συστήματα Επεξεργασίας, τα οποία είναι φιλικά προς το περιβάλλον, είναι οικονομικά στην κατασκευή (κυρίως για μικρά-μεσαία συστήματα), είναι πολύ οικονομικά στη λειτουργία και συντήρηση με πολύ μεγάλα όρια ζωής, παρουσιάζουν μεγάλες αποδόσεις στην επεξεργασία των αστικών λυμάτων με ανοχή σε διακυμάνσεις φορτίων και ποιότητας εισροών.
ΣΆ αυτό το σημείο ο κ. Μαγκανάς δήλωσε ότι η τεχνογνωσία και εμπειρία που διαθέτει ο ΟΑΝΑΚ στον σχεδιασμό, στην μελέτη και στην κατασκευή των αποκεντρωμένων συστημάτων επεξεργασίας αλλά και τα μέχρι σήμερα αποτελέσματα από τη λειτουργία των συστημάτων που έχει εγκαταστήσει συνηγορούν στην επέκταση της εφαρμογής τους σε όλη την Κρήτη.
Πέραν της εγκατάστασης φυσικών συστημάτων, προτείνεται η μεταφορά των λυμάτων από τους οικισμούς να γίνεται μετά από πρωτοβάθμια καθίζηση σε σηπτικές δεξαμενές, γεγονός που μειώνει ουσιαστικά το κόστος κυρίως σε περιπτώσεις ομαδοποίησης οικισμών. Σημαντικό πλεονέκτημα της προτεινόμενης λύσης είναι η οικονομικότητα στη λειτουργία κα συντήρηση και ο μεγάλος χρόνος ζωής των εγκαταστάσεων (> 30 – 40 χρόνια).
Πριν την τελική επιλογή εξετάστηκαν έξι σενάρια με βάση στοιχεία που συγκεντρώθηκαν και επεξεργάστηκαν από τον ΟΑΝΑΚ και τον ΟΑΔΥΚ με τις εξής παραδοχές:
Ο πληθυσμός μελέτης προκύπτει από την Απογραφή του 2001 με μέσο ετήσιο ρυθμό ανάπτυξης 0,4% (συντηρητικό σενάριο ΕΣΥΕ), οι ομαδοποιήσεις αφορούν σε οικισμούς με πληθυσμό μελέτης από 100 κατοίκους , εντός των διοικητικών ορίων κάθε Δήμου η διάθεση των επεξεργασμένων λυμάτων γίνεται σε παρακείμενα ρέματα ή καλλιέργειες, υπολογίζεται το κόστος μελέτης και κατασκευής εσωτερικών δικτύων σε οικισμούς που δεν διαθέτουν χωριστικό δίκτυο συλλογής λυμάτων,η λειτουργία και συντήρηση οργανώνεται σε επίπεδο Δήμου.
Όπως διευκρίνισε τα αστικά λύματα αρχικά οδηγούνται σε μια σηπτική δεξαμενή ( χώρος συγκέντρωσης) στη συνέχεια οδηγούνται σε φίλτρα από άμμο ή χαλίκια για το δεύτερο βαθμό της επεξεργασίας. Το νερό επεξεργασμένο καταλήγει σε καλαμιώνες τεχνητούς υγροβιότοπους ή λίμνες ακολουθεί χλωρίωση και το νερό καταλήγει πλέον καθαρό ή σε ρέματα ή για πότισμα. Στους αρχικούς σχεδιασμούς για έναν οικισμό μέχρι 2000 χιλ κατοίκων απαιτούνταν 20 στρέμματα γης. Μετά από βελτίωση του σχεδιασμού η απαιτούμενη έκταση για αυτούς τους κατοίκους είναι στα 6 στρέμματα. Όλα αυτά όμως εξετάζονται κατά περίπτωση ανάλογα με τις ανάγκες των δήμων ακόμα και όταν είναι τα χρησιμοποιηθούν κλασικά ή μεικτά συστήματα.
Οικονομική διεκδίκηση
«Για μας η οικονομική επιχορήγηση αυτή τη στιγμή είναι το τελευταίο που μας απασχολεί - είπε ο γενικός διευθυντής του ΟΑΝΑΚ - σε αυτή τη φάση πρέπει να καταγραφεί το ενδιαφέρον των δημάρχων και να αποφασιστεί ποιος θα είναι ο φορέας που θα κάνει την αξιολόγηση των αναγκών, για να γίνει πλήρης εφαρμογή του προγράμματος σε όλο το νησί. Γνώμη μου είναι ότι αυτό θα πρέπει να γίνει είτε από τη Νομαρχία είτε από την ΤΕΔΚ».
Όσον αφορά στις επιχορηγήσεις, γεγονός είναι ότι οι μικροί δήμοι είναι δύσκολο να διεκδικήσουν πόρους. Προκειμένου να αντιμετωπιστεί το μείζον αυτό πρόβλημα ανέλυσε ο κ. Μαγκανάς , πρέπει να μεγιστοποιηθεί η αξιοποίηση των διαθέσιμων πόρων (ΕΣΠΑ, ΠΔΕ, Ανταποδοτικά Τέλη κλπ) με οικονομίες κλίμακας και ολοκληρωμένη διαχείριση.
«Οι Αναπτυξιακοί Οργανισμοί ΟΑΝΑΚ και ΟΑΔΥΚ μπορούν και πρέπει να έχουν ενεργό ρόλο. Πέραν του συντονιστικού τους ρόλου και των ιδιαίτερων σχέσεων που έχουν με την Περιφέρεια Κρήτης, την Τοπική Αυτοδιοίκηση και τα Υπουργεία) οι Οργανισμοί θα επιτύχουν σημαντική οικονομία σε ό,τι αφορά την ωρίμανση των έργων (εκτιμάται ότι το κόστος των μελετών θα περιοριστεί τουλάχιστον κατά 60% αφού θα αφορά μελέτες εφαρμογής για κάθε εγκατάσταση). Σημαντική επίσης θα είναι η συνεισφορά τους στον τομέα της οργάνωσης του τομέα της λειτουργίας, συντήρησης και πιστοποίησης των συστημάτων επεξεργασίας και της συμμόρφωσης με τους Περιβαλλοντικούς Όρους για την προστασία του Περιβάλλοντος. Η συνεργασία των δύο Οργανισμών αλλά και της Τοπικής Αυτοδιοίκησης και των υφισταμένων δομών (ΔΕΥΑ, Αναπτυξιακές Εταιρείες ΟΤΑ) μπορεί να συμβάλλει σε περαιτέρω οικονομίες κλίμακας και σε αξιοποίηση του ντόπιου επιστημονικού, τεχνικού και εργατικού δυναμικού.
Λόγω του οικονομικού μεγέθους του προτεινόμενου σχεδίου, είναι άκρως επιλέξιμη η χρηματοδότησή του από διάφορους μηχανισμούς όπως πχ το Ταμείο Συνοχής. Είναι επίσης επιλέξιμη η συγχρηματοδότησή του από την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων προκειμένου η εφαρμογή του να επιταχυνθεί και να αποπληρωθεί μέσω Ανταποδοτικών Τελών. Επειδή, με το προτεινόμενο σχέδιο επιτυγχάνεται σημαντικός περιορισμός στο συνολικό κόστος (μελέτη, κατασκευή, λειτουργία και συντήρηση) καθίσταται εφικτότερη η υλοποίησή του μέσω συγχρηματοδότησης και αποπληρωμής του μέσω της επιβολής Ανταποδοτικών Τελών που θα κυμαίνονται σε λογικά επίπεδα, αποδεκτά από την Τοπική Αυτοδιοίκηση και κυρίως τους δημότες.
Η υλοποίηση του προτεινόμενου σχεδίου θα επιτευχθεί με την συνεργασία με την Περιφέρεια Κρήτης και την Τοπική Αυτοδιοίκηση για την εξειδίκευση του χρηματοδοτικού μηχανισμού, του προγραμματισμού του έργου και της υλοποίησης της σημαντικής και πρωτοποριακής αυτής Αναπτυξιακής και Περιβαλλοντικής παρέμβασης στην Περιφέρεια Κρήτης».
Έχει διαβαστεί 1 φορές .