| ΠΑΤΡΙΣ | Πηγή: Εφημερίδα Πατρίς (http://www.patris.gr/) Συντάκτης άρθρου: Πατρίς (Email: patris@patris.gr) Κατηγορία άρθρου: Προεκτάσεις Hμ/νία - Ώρα: 2/1/2007, 13:52 |
Οχι πια άλλα δάκρυα για τον Κούλε...
 |
Κούλες … Βενετσιάνικο θαλάσσιο φρούριο το οποίο βρίσκεται στην είσοδο του παλιού λιμανιού του Ηρακλείου. Κατασκευάστηκε στη θέση παλαιότερου φρουρίου που κατέπεσε από σεισμό το 1303 και επισκευαζόταν συνεχώς.
Ο μεγάλος Κούλες, όπως ονομάστηκε την εποχή της Τουρκοκρατίας, άρχισε να κατασκευάζεται το 1523 και ολοκληρώθηκε το 1540. Οι τεχνικές δυσκολίες υπήρξαν τεράστιες γιατί η ορμητική δύναμη της θάλασσας προξενούσε συνεχώς φθορές στην τοιχοποιία και τα θεμέλια και κατέστρεφε συνεχώς τα έργα των Βενετών στη βόρεια και βορειοδυτική πλευρά του φρουρίου. Προκειμένου να σχηματισθεί ένας ισχυρός κυματοθραύστης που θα προστάτευε το φρούριο από τα κύματα του Κρητικού πελάγους, αλά και για να μπορεί να εδραιωθεί, οι Βενετοί γέμιζαν παλιά άχρηστα πλοία με μεγάλες πέτρες και τα βύθιζαν μαζί με το φορτίο τους στη βόρεια και δυτική πλευρά του βράχου. Η κάτοψη του κτιρίου όπως διαμορφώθηκε στην οριστική του μορφή κάλυπτε επιφάνεια περίπου 3.600τ.μ. Το φρούριο είναι διώροφο, με εξαιρετικά ισχυρή τοιχοποιία, της οποίας το πάχος σε κάποια σημεία φθάνει τα 9 μ. Από τις τρεις πλευρές του προς τη θάλασσα έχει κανονιοθυρίδες για πυροβόλα όπλα, με τα οποία προστατευόταν το λιμάνι από τα εχθρικά πλοία. Η κάτοψη του φρουρίου στη θάλασσα έχει τη μορφή ενός τετράπλευρου με ένα έντονα προβαλλόμενο τμήμα, σε σχήμα ημικυκλίου, στη βορειοανατολική πλευρά. Η δόμηση έχει γίνει από ισχυρότατη τειχοποιία. Το πάχος των εξωτερικών τμημάτων στη στάθμη του ισογείου στη δυτική, ανατολική και βορειοανατολική πλευρά φτάνει τα 8,70μ. Η οροφή του ισογείου διαμορφώνεται με ένα σύστημα θόλων στους οποίους ανοίγονται μεγάλες οπές εξαερισμού και φωτισμού. Η είσοδος του φρουρίου ανοίγεται στη δυτική πλευρά. Η κύρια δύναμη του φρουρίου είχε συγκεντρωθεί στο ισόγειο, αφού μεγάλες κανονιοθυρίδες είχαν δημιουργηθεί στα εξωτερικά τοιχώματα. Το δάπεδό τους ήταν κατωφερικό και η οροφή τους καλύπτεται με θόλο. Η σταθερή τους θέση δεν έδινε μεγάλες δυνατότητες στους πυροβολητές να διαφοροποιούν τη γωνία σκόπευσης. ΄Έτσι οι κανονιοθυρίδες της βόρειας πλευράς κατεύθυναν τα πυρά των μεγάλων πυροβόλων στο ύψος που είχε το σκαρί των εχθρικών πλοίων, όταν αυτά έφταναν σε ορισμένη απόσταση από το φρούριο. Στο ισόγειο υπήρχαν ακόμη μια μεγάλη δεξαμενή νερού (cisterna) , μια φυλακή και διάφοροι αποθηκευτικοί χώροι τροφίμων και πολεμοφοδίων. Ο Francesco Basilicata, στην έκθεσή του που συντάχτηκε το 1630, αναφέρει ότι το φρούριο είχε στο ισόγειο 18 μεγάλα κανόνια ενώ στο δώμα υπήρχαν άλλα 25 μικρότερα διαφόρων διαμετρημάτων. Την ίδια περίοδο υπήρχαν στις αποθήκες του φρουρίου 300 κιβώτια μπαρούτι και 6.144 βλήματα διαφόρων μεγεθών. Τα 26 διαμερίσματα του ισογείου φωτίζονταν και αερίζονταν από αγωγούς που ξεκινούσαν από τη θολωτή στέγη και κατέληγαν στο δώμα. Εκεί είχαν χτιστεί οι κατοικίες των αξιωματικών και χώροι στρατωνισμού της φρουράς, ενώ στο ΒΑ άκρο σώζεται ακόμα η βάση του φάρου. Στο ισόγειο υπήρχαν επίσης μια μεγάλη δεξαμενή νερού, αποθηκευτικοί χώροι για πολεμοφόδια και τρόφιμα, μια φυλακή και εκκλησία. Στο εσωτερικό του φρουρίου λειτουργούσε μύλος και φούρνος για τις ανάγκες της φρουράς. Κατά τη φάση της κατασκευής του Castello a Mare, οι Βενετοί εντοίχισαν σε καίρια σημεία επιγραφές και ανάγλυφες πλάκες με το λιοντάρι του Αγίου Μάρκου, σύμβολο της δύναμης της Βενετίας. Επί Τουρκοκρατίας το φρούριο λειτούργησε κυρίως ως φυλακή. Για την καλύτερη προστασία του λιμανιού οι Τούρκοι έχτισαν στην απόληξη του ανατολικού λιμενοβραχίονα τον λεγόμενο μικρό Κούλε, ο οποίος δεν υπάρχει σήμερα. Με τα χρόνια ο Κούλε κατέληξε να γίνει το σήμα κατατεθέν του Χάνδακα. Η μακραίωνη ζωή και οι περιπέτειες του φρουρίου έχουν σήμερα αποτυπωθεί στις όψεις του. Ο φτερωτός λέων του Αγίου Μάρκου επιβλητικός ανάγλυφος σε τρεις μεγάλες μαρμάρινες εντοιχισμένες στο φρούριο πλάκες εποπτεύει ακόμη αυτό το σπουδαίο μνημείο.
Η αποκόλληση τον Φεβρουάριο του 2006 τμήματος στο νοτιοανατολικό άκρο του Κούλε ξεσήκωσε την κοινή γνώμη, που άφωνη παρακολουθούσε για μέρες την προσπάθεια αρμόδιων και αναρμόδιων να μεταθέσουν τις ευθύνες για την κατάντια του Φρουρίου ο ένας στον άλλο, ενώ ακούστηκαν και γράφτηκαν πολλές απόψεις για την σωτηρία του μνημείου.
Στις 3-2-2006 ο Νίκος Βατόπουλος έγραφε στην εφημερίδα «Καθημερινή» “… για όσους γνώριζαν το χρόνιο πρόβλημα στατικής επάρκειας του παραθαλάσσιου ενετικού φρουρίου του Ηρακλείου, το χθεσινό συμβάν δεν αποτέλεσε έκπληξη. Ένα τμήμα του μόλου - διαδρόμου, που είχε κατασκευαστεί στη δεκαετία του 1950, πάνω στο παλαιό, βραχώδες κρηπίδωμα του φρουρίου, αποκολλήθηκε. Η είδηση διαδόθηκε μεγεθυσμένη και παραποιημένη και ορισμένοι πίστεψαν ότι τμήμα του ίδιου του φρουρίου είχε καταρρεύσει. Ωστόσο, όπως επισημαίνουν πηγές της «Κ», το θέμα δεν είναι διόλου ήσσονος σημασίας αφού επαναφέρει με επιτακτικό τρόπο τη στατική επάρκεια του μνημείου και δυνητικά προκαλεί επιτάχυνση των δρομολογημένων από το ΥΠΠΟ διαδικασιών αναστήλωσης. «Είναι ένας "προσεισμός"», ελέχθη χθες χαρακτηριστικά από γνώστες του θέματος. Χρόνια τώρα, η αρμόδια 13η Εφορία Βυζαντινών και Μεταβυζαντινών Αρχαιοτήτων ζητεί με επιμονή τη συνδρομή του ΥΠΠΟ (οικονομική και συντονιστική) για την οριστική διευθέτηση του θέματος. Το φρούριο του Ηρακλείου, κτίσμα της τρίτης δεκαετίας του 16ου αιώνα (που αντικατέστησε παλαιότερο πύργο), είναι ακόμη επισκέψιμο αλλά ως χώρος εκδηλώσεων έκλεισε πριν από δύο χρόνια προληπτικά λόγω επικινδυνότητας. Ο λόγος είναι ότι το φρούριο ή Κούλες, (όπως είναι η τουρκική ονομασία) ή Rocca a Mare (έτσι το έλεγαν οι Ενετοί) είναι χτισμένο σε σταθερό έδαφος μόνο στη βόρεια πλευρά του. Η νότια πλευρά του χτίστηκε πάνω σε επιχωματώσεις, τις οποίες δημιούργησαν τα στερεά αποθέματα που έριξαν πλοία της εποχής στη θάλασσα. Με την πάροδο του χρόνου και τους καθαρισμούς στο λιμάνι μετατοπίστηκαν οι επιχώσεις και άρχισαν από νωρίς τα στατικά προβλήματα που σταδιακά, όπως είναι φυσικό, επιδεινώνονται. Από το 1980 και μετά, η αρμόδια τοπική Υπηρεσία πιέζει την κεντρική υπηρεσία (την ηγεσία του ΥΠΠΟ) για μία γενναία επιχορήγηση. Το έργο αναστήλωσης του συγκεκριμένου φρουρίου είναι σύνθετο λόγω της ιδιαιτερότητας της θέσης του, που ζητεί επιπλέον και υποθαλάσσια έρευνα. Όπως λένε οι Ηρακλειώτες, το φρούριο φέρνει έσοδα στο κράτος (δηλαδή στο ΥΠΠΟ) με το εισιτήριο εισόδου για τους επισκέπτες του. Δίνει, αλλά δεν παίρνει τίποτε. «Ας του άφηναν τουλάχιστον τα δικά του χρήματα για να αναστηλωθεί», ακούγεται με πικρία. Η υπόθεση του φρουρίου αποκτά ευρύτερες διαστάσεις, καθώς το συγκεκριμένο μνημείο έχει ταυτιστεί με τη μορφή και την ιστορική διαδρομή της πόλης και έχει εγγραφεί στο υποσυνείδητο ως σύμβολο του Ηρακλείου. Η συμβολική αυτή διάσταση, υποστηρίζουν ορισμένοι Ηρακλειώτες, επιβάλλει μια καλύτερη μεταχείριση του μνημείου έναντι άλλων εξ ίσου σημαντικών ενετικών μνημείων της περιοχής. Η ευαισθησία που υπάρχει σε κύκλους της τοπικής κοινωνίας για το μέλλον του φρουρίου οδήγησε χθες σε ορισμένες πρώτες συναισθηματικές αντιδράσεις, που παρά την υπερβολή τους προκάλεσαν την προσοχή των ΜΜΕ στο ζήτημα αναστήλωσης του μνημείου. Η στατική επάρκεια του Κούλε ήταν ένα θέμα που απασχολούσε τους αρχαιολόγους από πολύ παλιά, γιΆ αυτό και λίγο μετά το 1950 ελήφθη η απόφαση δημιουργίας ενός μόλου, σαν ένας διάδρομος στη νότια, «ευαίσθητη» πλευρά. Ο μόλος, τμήμα του οποίου αποκολλήθηκε χθες, είναι από λίθους και άοπλο σκυρόδεμα, υπέστη δε και αυτός τις συνέπειες του χρόνου. Στο παλιό λιμάνι, όπου είναι το νότιο τμήμα του φρουρίου, ελλιμενίζονται βάρκες και πλοιάρια, ενώ ο κυματισμός συμβάλλει και αυτός χρόνο με τον χρόνο στη διάβρωση των υλικών. Ο Οργανισμός Ανάπτυξης Ανατολικής Κρήτης (ΟΑΝΑΚ) σε συνεργασία με τον Οργανισμό Λιμένος Ηρακλείου προχωρούν στη σύνταξη μελέτης για τη στερέωση του μνημείου. Ήδη, πέντε μήνες μετά την έναρξη της διαδικασίας, η μελέτη έχει προχωρήσει αρκετά. Προχωράει σε συνεργασία με τη 13η Εφορεία Βυζαντινών και Μεταβυζαντινών Αρχαιοτήτων. Κλιμάκια του ΥΠΠΟ έχουν πάρει δείγματα για τη μελέτη του υποθαλάσσιου τμήματος και τώρα εκπονείται αυτή ακριβώς η μελέτη υποστήλωσης του τμήματος που βρίσκεται κάτω από την επιφάνεια του νερού …”
Η μελέτη λοιπόν για την αποκατάσταση των ύφαλων σπηλαιώσεων του Κούλε παραδόθηκε στις 6-2-06 από τον ΟΑΝΑΚ στον Οργανισμό Λιμένος Ηρακλείου, το έργο δημοπρατήθηκε με πιστώσεις 600.000? του Γαλάζιου Ταμείου του Υπουργείου Εμπορικής Ναυτιλίας και στις 3-11-06 υπογράφηκε η σύμβαση έργου με τον ανάδοχο του έργου με προθεσμία περαίωσης του έξι (6) μήνες. Και ενώ όλοι περίμεναν ότι από την επόμενη κιόλας ημέρα θα άρχιζαν οι εργασίες στο μνημείο, σήμερα μετά από δύο ολόκληρους μήνες δεν έχει γίνει απολύτως τίποτα. Οι τρεις εποπτεύουσες υπηρεσίες του Υπουργείου Πολιτισμού δεν … βιάζονται να προχωρήσουν στις απαιτούμενες εγκρίσεις των υλικών που έχει υποβάλλει ο ανάδοχος, όπως προβλέπει η σύμβαση και όλοι περιμένουμε την επόμενη … αποκόλληση για να ρίξουμε τα … κροκοδείλια δάκρυα μας. Ο Κούλες όμως έχει την Κρητική λεβεντιά και δεν έχει ανάγκη από … δάκρυα. Το μόνο που χρειάζεται είναι ευαισθησία και σεβασμό στους προγόνους μας και στις επόμενες γενιές, στις οποίες θα παραδώσουμε την πολιτιστική μας κληρονομιά. Και οφείλουμε να την παραδώσουμε στην καλύτερη δυνατή κατάσταση. Ότι άντεξε στους αιώνες δεν είναι δυνατόν να καταρρεύσει λόγω της αδιαφορίας μας.
Μετά λοιπόν από πάρα πολλά χρόνια αδράνειας όλων των αρμόδιων φορέων, κατάφερε ο σημερινός Υπουργός Εμπορικής Ναυτιλίας να εξασφαλίσει χρήματα για να αρχίσει επιτέλους η αναστύλωση του μνημείου – συμβόλου της πόλης μας. Καλό θα είναι λοιπόν οι αρμόδιες υπηρεσίες του Υπουργείου Πολιτισμού, που μέχρι σήμερα … εκλιπαρούσαν για την σωτηρία του Κούλε, να ανασκουμπωθούν και να αναλάβουν τις ευθύνες τους. Γιατί οποιαδήποτε περαιτέρω καθυστέρηση στις εργασίες αποκατάστασης των σπηλαιώσεων του φρουρίου θα είναι πλέον εγκληματική και δεν θα την συγχωρέσει κανένας …
Έχει διαβαστεί 130 φορές .