| Περιεχόμενα |
 |
Κρήτη |
|
Ελλάδα/Κόσμος |
|
Αθλητισμός |
|
Πολιτισμός & Διασκέδαση |
|
Επιστήμη & Τεχνολογία |
|
Εκπαίδευση |
|
Οικονομία |
|
Ύπαιθρος |
|
Προεκτάσεις |
|
Πληροφορίες |
|
Υπηρεσίες |
|
Αφιερώματα |
|
Pets Life - Κατοικίδια |
 Ψηφοφορία
|
 |
|
24 Σεπτεμβρίου 1944 : H αποχώρηση των γερμανικών στρατευμάτων από το Καστέλλι και η Λύκτος
Ιστορικές σελίδες από τα χωριά του δήμου Καστελίου
Του Γιώργου Καλογεράκη*
α. Το Καστέλλι υπό Γερμανική Κατοχή και το πολεμικό του αεροδρόμιο
Την 1η Ιουνίου 1941 έφτασαν στην πλατεία Μεϊντάνι στο Καστέλλι οι πρώτοι Γερμανοί αλεξιπτωτιστές πάνω σε μοτοσικλέτες. Από την 1η Ιουνίου το Καστέλλι και το πολεμικό του αεροδρόμιο, ( το οποίο δέσποζε στον κάμπο της Επαρχίας Πεδιάδος), απετέλεσαν κομβικό σημείο των Γερμανικών δυνάμεων κατοχής στην Κρήτη. Κάτω από σκληρές και απάνθρωπες συνθήκες χιλιάδες κάτοικοι οδηγούνταν καθημερινά στα έργα του αεροδρομίου. Ο διάδρομος προσγείωσης που είχαν αρχίσει να κατασκευάζουν οι Σύμμαχοι Άγγλοι, (αρχές Ιανουαρίου 1941), έπρεπε να τελειώσει με κάθε τρόπο και θυσίες.
Το πρώτο τρίμηνο του 1942, το πολεμικό αεροδρόμιο Καστελλίου ήταν έτοιμο να υποδεχτεί τα γερμανικά αεροπλάνα. Έγινε πλήρως επιχειρησιακό με πολλαπλές καθημερινές πτήσεις.
-Βομβαρδιστικά αεροσκάφη των Γερμανών επιχειρούσαν καθημερινά από το Καστέλλι προς το μέτωπο της Αφρικής.
-Μεταγωγικά γερμανικά αεροσκάφη πετούσαν στη Μέση Ανατολή μεταφέροντας εφόδια, νερό, οτιδήποτε ήταν απαραίτητο στους κατακτητές και επέστρεφαν στο Καστέλλι με τραυματισμένους στρατιώτες από τις σφοδρές μάχες της ερήμου.
-Κατασκοπευτικά αεροπλάνα Ju 86 της μονάδας 2(F) 123 πετούσαν από το αεροδρόμιο Καστελίου σε ύψος 14.000 ποδών, όπου κανένα συμμαχικό αεροπλάνο δεν μπορούσε να φτάσει. Τα αεροσκάφη αυτά χρησιμοποιούσαν ειδικό καύσιμο που φυλασσόταν στις αποθήκες καυσίμων των Αποστόλων και έκαναν λήψη αεροφωτογραφιών όλων των λιμανιών της Μεσογείου. Οι κασέτες με τις αεροφωτογραφίες έφταναν στο Καστέλλι με τα ίδια αεροπλάνα και αφού γινόταν επεξεργασία από ειδικούς στο επιταγμένο Γυμνάσιο Καστελλίου, τα αποτελέσματα στέλνονταν στους αρμόδιους αξιωματικούς στη Γερμανία και στη Ρώμη.
–Στον αεροδιάδρομο και στις εγκαταστάσεις του Καστελλίου μεταστάθμευαν αρκετά αεροπλάνα για επισκευές.
-Από το αεροδρόμιο Καστελλίου γίνονταν αρκετές επιδρομές των Γερμανών προς τα νησιά του Αιγαίου και κυρίως προς τα Δωδεκάνησα.
-Το ίδιο αεροδρόμιο εξυπηρετούσε και τις Ιταλικές δυνάμεις Κατοχής του Νομού Λασιθίου. Καθημερινά το προσέγγιζαν (μέχρι το Φθινόπωρο του 1943), δεκάδες Ιταλικά αεροπλάνα.
–Τέλος γερμανικά καταδιωκτικά αεροσκάφη απογειωνόταν από το Καστέλλι και κατεδίωκαν τα συμμαχικά βομβαρδιστικά που έφταναν στην πεδιάδα του Καστελλίου φορτωμένα με βόμβες.
H δραστηριότητα του αεροδρομίου Καστελλίου ήταν γνωστή στο Συμμαχικό Στρατηγείο το οποίο αντιδρούσε με βομβαρδισμούς και σαμποτάζ. Οι βομβαρδισμοί του αεροδρομίου Καστελλίου ήταν συχνοί, πολλές φορές και καθημερινοί. Οι περισσότεροι όμως νυχτερινοί. Τα συμμαχικά αεροπλάνα έφταναν πάνω από την πεδιάδα του Καστελλίου και άφηναν τις βόμβες τους. Επειδή όμως οι πιλότοι δεν γνώριζαν την περιοχή και τα αντιαεροπορικά πυρά σχημάτιζαν ένα αδιαπέραστο τείχος, δεκάδες συμμαχικές βόμβες ρίχνονταν στα γύρω του αεροδρομίου χωριά με τραγικά αποτελέσματα. Πολλοί κάτοικοι σκοτώθηκαν ή τραυματίστηκαν από τους συμμαχικούς βομβαρδισμούς στην διάρκεια των ετών 1941-1944. Πολλά κτήρια, σπίτια, σχολεία, εκκλησίες, έπαθαν ανεπανόρθωτες ζημιές. Εκατοντάδες οικόσιτα ζώα, αγελάδες, πρόβατα, κατσίκες άλογα, σκοτώθηκαν βόσκοντας στα λιβάδια.
Κατά την διάρκεια της τετράχρονης Κατοχής πραγματοποιήθηκαν από το Συμμαχικό Στρατηγείο Μέσης Ανατολής τρία μεγάλα σαμποτάζ στις στρατιωτικές εγκαταστάσεις της περιοχής μας. Σύμμαχοι αξιωματικοί εκπαιδευμένοι στις δολιοφθορές μαζί με Έλληνες κομάντος και ντόπιους οδηγούς πραγματοποίησαν τα σαμποτάζ στο αεροδρόμιο Καστελλίου στις 7 Ιουνίου 1942, στις 4 Ιουλίου 1943 καθώς και την ανατίναξη των καυσίμων στην περιοχή Αη Γιάννης Στενά στις 23 Ιουλίου 1944.
Διοικητής των γερμανικών δυνάμεων της περιοχής μας (οι οποίες καθ’όλη τη διάρκεια της κατοχής έφταναν περίπου στον αριθμό των 2.500 ανδρών), ορίστηκε ο Ταγματάρχης Πεζικού Τροστ. Παρέμεινε στο Καστέλλι μέχρι το Μάιο του 1944 όταν κλήθηκε από το Χίτλερ να ενισχύσει με τις στρατιωτικές γνώσεις και την παρουσία του, (όπως και άλλοι ανώτεροι Γερμανοί αξιωματικοί), το «τείχος του Ατλαντικού».
Τη θέση του Διοικητού των Γερμανικών δυνάμεων του αεροδρομίου Καστελλίου και της ευρύτερης περιοχής ανέλαβε, από το Μάιο του 1944 έως το Σεπτέμβριο του ίδιου έτους, o Γερμανός Λοχαγός της Αντιαεροπορικής Μονάδας FLAK (προστασίας του αεροδρομίου). Το όνομά του δεν μας είναι μέχρι σήμερα γνωστό αλλά υποθέτω ότι η έρευνα θα το αποκαλύψει στο μέλλον.
β. ο Αμερικανός Ταγματάρχης Bill Royce
Στις 20 Ιουλίου 1944 τα μεσάνυχτα, στον όρμο Χούσακα της περιοχής Τσούτσουρα, έφτασε με σκάφος επιφανείας ο Αμερικανός Ταγματάρχης Bill Royce. Τον υποδέχτηκε ο Άγγλος Ταγματάρχης Σάντυ Ρέντελ ή Αλέξης, ο οποίος είχε τον σταθμό ασυρμάτου του στη θέση Βατονερό-Λημέρι της περιοχής Κασταμονίτσας. Μαζί με τον Ρέντελ στην παραλία βρισκόταν και ο αγωνιστής της Εθνικής Αντίστασης Βασίλης Κωνιός από το χωριό Φαβριανά Μονοφατσίου. Το υλικό του Ταγματάρχη Royce και όλα του τα εφόδια μεταφέρθηκαν στη θέση Βατονερό των ορεινών της Κασταμονίτσας.
Ο Αμερικανός Ταγματάρχης για τις ημέρες που θα παρέμενε στην Κρήτη βαφτίστηκε από το Ρέντελ και τους αντιστασιακούς με το όνομα «Νικόλας». Ήταν καθηγητής Πανεπιστημίου και ανήκε στην αμερικάνικη μυστική υπηρεσία OSS (Office of Strategic Services)
Για την αποστολή του Αμερικανού Ταγματάρχη Royce στην Κρήτη πολλές πληροφορίες αντλούμε από το βιβλίο του Νίκου Αλεξ. Κοκονά :
…η διείσδυση του Royce, του γραφείου Στρατηγικών Υπηρεσιών των ΗΠΑ, έλαβε χώραν την 13.7.44, με αποστολή να καλύψει τον τομέα της 22ας Μεραρχίας (Ν. Ηρακλείου και Λασιθίου), καταρρακώνοντας το ηθικό των Γερμανών με κάθε τρόπο. Παρότι άτυχος, γιατί ο διερμηνέας του απέτυχε ν’αποβιβαστεί μαζί του, γιατί το προπαγανδιστικό υλικό του (μαζί και μικρό τυπογραφείο) καθυστερούσε, αλλά και γιατί εκείνη την εποχή οι πάντες ήσαν τρομοκρατημένοι, εν τούτοις μέχρι τέλους Αυγούστου είχεν καλύψει το μεγαλύτερο μέρος του ν. Ηρακλείου και αρχές Σεπτέμβρη’44 βρέθηκε στον Ψηλορείτη με την εκεί ομάδα του ΕΛΑΣ.
Πέτυχε πολλές λιποταξίες που τον βοήθησαν πολύ στην προπαγανδιστική του προσπάθεια. Στις 24 Σεπτέμβρη’44, που οι Γερμανοί εγκατέλειψαν το αεροδρόμιο Καστελλίου Πεδιάδος, κάνοντας επαφή με το Γερμανό Διοικητή, ο Royce προσπάθησε να αποτρέψει την καταστροφή του αεροδιαδρόμου, αλλ’απέτυχε. Πέτυχε όμως να ματαιώσει την ανατίναξη της αποθήκης πυρομαχικών Πεζών με τη βοήθεια ανταρτών, αποκόπτοντας την κατάλληλη στιγμή το καλώδιο καταστροφής.
Στη συνέχεια ήρθε σε επαφή με τη Γερμανική Διοίκηση Ηρακλείου προσπαθώντας να τους πείσει (μέχρι την τελευταία στιγμή) να παραδοθούν, ενώ οι συνεργάτες του μοίραζαν έντυπο και χειρόγραφο προπαγανδιστικό υλικό. Καθώς περίμενε απάντηση του Καΐρου σε τηλεγράφημά του, να εγκριθεί η φυγάδευση δυο Γερμανών αξιωματικών και συζητούσε με δυο Γερμανούς Υπασπιστές στο αεροδρόμιο Ηρακλείου τη νύκτα 11 Οκτώβρη, την επομένη αιφνιδιαστικά απεσύροντο οι Γερμανοί από το Ηράκλειο με τον Royce να τους ακολουθεί κατά πόδας, καταβάλλοντας ύστατη προσπάθεια με διαβουλεύσεις καθ’οδόν με τον Υπασπιστή του Γερμανού Διοικητή.
Καθ’όλη την παραμονή του Royce στο Ηράκλειο, τον κάλυπτε σε όλες του τις δραστηριότητες η υπό τον Βασίλη Κωνιό αντάρτικη ομάδα (φιλικά προς τον Μπαντουβά προσκείμενη).
Μετά την απελευθέρωση του ν. Ηρακλείου, ο Royce μετακινήθηκε στο
ν. Χανίων, εγκατασταθείς στην περιμετρική περιφέρεια της κατεχόμενης περιοχής, ασχολούμενος πάντα με την κατάπτωση του ηθικού του Γερμανικού Στρατού. Για τις δραστηριότητές του εκεί, δεν υπάρχουν στοιχεία στη Βρετανική έκθεση και υποθέτομε ότι εργάστηκε (αν καθόλου εργάστηκε) υπό την κάλυψη του ΕΑΜ/ΕΛΑΣ. Το ενδεχόμενο μη ύπαρξης ευνοϊκού κλίματος επωφελούς προσφοράς στο ν. Χανίων, (επρόκειτο περί πολύ ακέραιου αξιωματικού), ενδεχομένως τον ανάγκασε να αποσυρθεί (δική μας εκτίμηση).
Για την Αμερικανική «διείσδυση» στην Κρήτη η Βρετανική έκθεση αναφέρεται με πικρόχολα λόγια. Αντίθετα για τον Ταγματάρχη Royce και τις δραστηριότητές του στο ν. Ηρακλείου, παρότι για μικρό χρονικό διάστημα ήταν με την ομάδα του ΕΛΑΣ στον Ψηλορείτη (που εκμεταλλεύτηκε πολιτικά το θέμα), μόνο κολακευτικά σχόλια υπάρχουν και «ήταν πολιτικά αδιάφορος, εκτελούσε ανεπηρέαστα την αποστολή του ενώ δεχόταν την προσφερόμενη βοήθεια ανεξάρτητα από την προέλευσή της».
γ. Η απελευθέρωση του Καστελλίου
Οι προετοιμασίες στο Καστέλλι για την αποχώρηση των γερμανικών στρατευμάτων είχαν αρχίσει πολλές ημέρες νωρίτερα από την 24η Σεπτεμβρίου 1944. Τα πυρομαχικά συγκεντρώνονταν στη θέση «Γραμπέλλα», κοντά στο χωριό Διαβαϊδέ. Ο γερμανός Διοικητής (Λοχαγός) του αεροδρομίου Καστελλίου παρέτασσε από το πρωί της 24ης Σεπτεμβρίου τις δυνάμεις του στη θέση «Αη Γιάννης Στενά». Τα μηχανοκίνητα μέσα παρατάσσονταν δεξιά του δρόμου το ένα πίσω από το άλλο. Ο Αμερικανός Ταγματάρχης Royce μετά από την περιπέτειά του στα Ανώγεια τον Αύγουστο του 1944, παρακολουθούσε από κοντά την υποχώρηση των γερμανικών στρατευμάτων η οποία είχε αρχίσει από τη Σητεία στις αρχές Σεπτεμβρίου. Τις ημέρες αποχώρησης των Γερμανών από το Καστέλλι βρισκόταν με το μόνιμο συνοδό του Βασίλη Κωνιό το χωροφύλακα Μανόλη Μακρυδάκη και τον Κωστή Νταναλάκη στο χωριό Κασταμονίτσα. Γέμισε τους δρόμους και τους τοίχους του Καστελλίου έντυπες προκηρύξεις με τις οποίες καλούσε τους Γερμανούς στρατιώτες να αυτομολήσουν και τους υπενθύμιζε τα εγκλήματα που είχαν διαπράξει στην Κρήτη καθώς και την απελπιστική κατάσταση που είχαν περιέλθει τα γερμανικά στρατεύματα μετά το θέρος του 1944.
Αλλά κύριος σκοπός του Royce ήταν να έρθει σε επαφή με το Γερμανό Διοικητή του αεροδρομίου Καστελλίου, να συζητήσουν και αν ήταν δυνατό να καταλήξουν σε συμφωνία μη ανατίναξής του όταν θα αποχωρούσαν. Έγραψε ένα σημείωμα με το οποίο τον καλούσε σε συνομιλίες. Τόπο συνάντησης όρισε τον δρόμο Καστέλλι-Λύττος και το έδωσε στο δάσκαλο Αντιστασιακό Μανόλη Αποστολάκη με την εντολή να το παραδώσει στα χέρια της Γεωργίας Μπαλτζάκη. Η Καστελλιανή Γεωργία Μπαλτζάκη - Μόνικα είχε παραμείνει διερμηνέας του Γερμανού Λοχαγού Διοικητή και ασκούσε τα ίδια καθήκοντα όπως έκανε και με τον Ταγματάρχη Τροστ.
Αυτή με την σειρά της έπρεπε να το παραδώσει στο Γερμανό Λοχαγό που εκτελούσε χρέη Διοικητή στο αεροδρόμιο Καστελλίου.
Η συνάντηση έγινε αλλά κατά λάθος ! Ο Γερμανός αξιωματικός λίγο πριν δώσει τη διαταγή ανατίναξης των πυρομαχικών και το σύνθημα της αποχώρησης επιβιβάστηκε στις 9.00 η ώρα το πρωί σε ημιφορτηγό αυτοκίνητο καλώντας τον οδηγό του να κατευθυνθεί στο χωριό Διαβαϊδέ. Αναζήτησε μια φιλική προς αυτόν οικογένεια για να αποχαιρετήσει τα μέλη της. Κανείς απ’αυτούς που γύρεψε δεν βρισκόταν στο Διαβαϊδέ. Ένα παιδί που ρωτήθηκε του ανέφερε πως με το φόβο της ανατίναξης είχαν καταφύγει στο χωριό Ξυδάς. Ο Λοχαγός δίδει εντολή στον οδηγό του να κατευθυνθεί στο χωριό Ξυδάς.
Το πρωινό της 24ης Σεπτεμβρίου, στις 9.30 ώρα ο οδηγός εκτελεί τη διαταγή του Διοικητή του και ανηφορίζει προς τον Ξυδά.
Ο Ταγματάρχης Royce βρισκόταν σε μια στροφή λίγο έξω από το χωριό. Τον περίμενε μετά από το σημείωμα που του είχε στείλει. Όταν οι σύντροφοί του από τον απέναντι λόφο του είπαν πως ένα γερμανικό αυτοκίνητο ανεβαίνει, ο Royce βγήκε στην μέση του δρόμου, άοπλος, νομίζοντας ότι ο Γερμανός Λοχαγός ερχόταν για συνάντησή του. Στις άκρες του δρόμου στέκονταν οι μόνιμοι συνοδοί του Βασίλης Κωνιός και Μανόλης Μακρυδάκης. Λίγο πιο πέρα ο Άγγλος Ταγματάρχης Άλεξ Ρέντελ ή Αλέξης και ο ασυρματιστής του Υπολοχαγός Μάθιου Χουάιτ ή Μαθιός. Στο σημείο βρισκόταν και ελάχιστοι αντάρτες μεταξύ των οποίων και ο Κωστής Νταναλάκης. Ο Γερμανός οδηγός του αυτοκινήτου, βλέποντας τον Αμερικάνό Ταγματάρχη στο δρόμο, σταμάτησε το αυτοκίνητο και πιάνοντας το αυτόματό του το έστρεψε κατά πάνω του έτοιμος να πατήσει την σκανδάλη σκοτώνοντάς τον. Την τελευταία στιγμή πρόλαβε ο Βασίλης Κωνιός με τον χωροφύλακα Μανόλη Μακρυδάκη και με ριπές θέρισαν τους δυο Γερμανούς σώζοντας την ζωή του Ταγματάρχη Royce.
Ο οδηγός έπεσε αμέσως νεκρός και ο Διοικητής του αεροδρομίου τραυματίστηκε βαριά.
Μετά το επεισόδιο ο Royce κάλεσε το δάσκαλο Μανόλη Αποστολάκη και του ζήτησε εξηγήσεις. Του ζητούσε επίμονα να του αναφέρει αν έδωσε το σημείωμα στη Γεωργία Μπαλτζάκη -Μόνικα. Ο δάσκαλος Μανόλης Αποστολάκης με σθένος απάντησε ότι ναι, το έδωσε. Τότε ο Αμερικανός Ταγματάρχης έστειλε άλλον Καστελλιανό Αντιστασιακό, το δάσκαλο Γιάννη Δαϊλάκη, (μετέπειτα αξιωματικό του Ελληνικού στρατού), να κατέβει στο Καστέλλι και να ερευνήσει την υπόθεση. Πράγματι ο Γιάννης Δαϊλάκης κατέβηκε την ίδια ημέρα το απόγευμα της 24ης Σεπτεμβρίου, όταν πλέον οι Γερμανοί είχαν απομακρυνθεί από το Καστέλλι, και κατευθύνθηκε στο σπίτι της Γεωργίας Μπαλτζάκη. Το σπίτι της Γεωργίας βρισκόταν στο μέσον σχεδόν του Καστελλίου και το περιβάλει ένας ψηλός μαντρότοιχος. Χτύπησε τις πόρτες αλλά δεν του άνοιγε κανείς. Φώναξε, ξαναφώναξε μα δεν πήρε καμιά απόκριση. Ο Γιάννης Δαϊλάκης σκαρφάλωσε τον μαντρότοιχο, πήδησε στην αυλή και προχώρησε στην εσωτερική είσοδο. Βρήκε την οικογένεια της Γεωργίας Μπαλτζάκη και την ίδια μέσα στο σπίτι. Τα μέλη της οικογενείας (πατέρας, μητέρα, παιδιά) έτρεμαν από τον φόβο τους και ήσαν αμήχανοι. Γνώριζαν ότι οι Γερμανοί αποχώρησαν και ότι η μεγάλη κόρη Γεωργία ήταν διερμηνέας του Φρουράρχου και τους είχε καταλάβει ο φόβος. Δεν ήξεραν τι τους περίμενε. Ο Γιάννης Δαϊλάκης τους καθησύχασε και απευθυνόμενος στη Γεωργία τη ρώτησε τι έκανε το σημείωμα. Αυτή το έβγαλε από μια εσωτερική τσέπη και του το έδωσε. Στην ερώτησή του γιατί δεν το προώθησε στο Γερμανό αξιωματικό πήρε την απάντηση ότι φοβήθηκε. Ο Γιάννης Δαϊλάκης έφυγε και κατευθύνθηκε στην Κασταμονίτσα. Ενημέρωσε τον Αμερικανό ταγματάρχη. Εκείνος δέχτηκε την εξήγηση της Γεωργίας, θεώρησε φυσιολογική τη στάση της, και το θέμα σταμάτησε εκεί.
δ. Στη Λύκτο
Ποια ήταν όμως η συνέχεια του επεισοδίου; Ο οδηγός του Γερμανού Διοικητή τάφηκε στον τόπο της συμπλοκής κάτω από μια γέφυρα. Γυναίκες από τον Ξυδά καθάρισαν τα αίματα από το δρόμο. Ο Άγγλος Ταγματάρχης Σάντυ Ρέντελ ή Αλέξης και η συνοδεία του ανέβηκαν στο αυτοκίνητο και κατευθύνθηκαν στην Κασταμονίτσα. Στο πίσω μέρος του αυτοκινήτου είχε καθίσει ο Καστελλιανός αντιστασιακός Μανόλης Μαλεγιαννάκης κρατώντας φουντωτά κλαδιά. Καθώς προχωρούσε το αυτοκίνητο ο Μαλεγιαννάκης ακουμπούσε τα κλαδιά στο χωματόδρομο σβήνοντας με τον τρόπο αυτό τα ίχνη του αυτοκινήτου.
Ο Υπολοχαγός Μάθιου Χουάιτ ή Μαθιός κατευθύνθηκε σε ύψωμα απ’όπου αγνάντευε το αεροδρόμιο Καστελλίου. Προορισμός του ήταν να εισέλθει σ’αυτό μόλις οι Γερμανοί εγκατέλειπαν το Καστέλλι.
Ο Αμερικανός Ταγματάρχης με τον Βασίλη Κωνιό και τον Μανόλη Μακρυδάκη ανέβηκαν στο χωριό Ξυδάς μαζί με τους άντρες της συνοδείας τους έχοντας το Γερμανό Λοχαγό, βαριά τραυματισμένο, πάνω σε μια ξύλινη πόρτα. Ο Ξυδιανός Γεώργιος Αποστολάκης του Κωνσταντίνου ακολουθούσε το πρόχειρο «φορείο» ρίχνοντας χώμα στις σταγόνες του αίματος που έπεφταν στο δρόμο.
Τον τραυματία μετέφεραν στο σπίτι του Προέδρου του χωριού Κτενιαδάκη Στυλιανού. Μόλις έφτασαν εκεί αποχώρησε ο Αμερικανός με τη συνοδεία του. Κατευθύνθηκαν προς την Κασταμονίτσα. Στη διαδρομή και στην περιοχή «Άγιος Νικόλαος» υπήρχε μια μικρή ξύλινη γέφυρα. Οι αντάρτες τη χάλασαν για να εμποδίσουν τους Γερμανούς σε τυχόν καταδίωξή τους.
Ο Στυλιανός Κτενιαδάκης παρότρυνε τους άντρες να μεταφέρουν τον τραυματία μέχρι τον αρχαιολογικό χώρου της Λύκτου και από εκεί στο χωριό Τοίχος στο σπίτι του γιατρού Μανόλη Μανουσάκη. Οι αντάρτες πράγματι τον μετέφεραν στον αρχαιολογικό χώρο της Λύκτου, στο προαύλιο του ναού του Τιμίου Σταυρού. Στην Λύκτο βρισκόταν και οι άντρες του ΕΛΑΣ.
Το νέο με την φονική συμπλοκή διαδόθηκε στο χωριό Ξυδάς και οι χωριανοί γρήγορα εγκατέλειψαν τα σπίτια τους και κατευθύνθηκαν στα ορεινά. Αρκετοί ανέβηκαν στη Λύκτο και έγιναν αυτόπτες μάρτυρες του θανάτου του Γερμανού Λοχαγού που ακολούθησε. Λίγοι και κυρίως ηλικιωμένοι παρέμειναν στο χωριό. Μεταξύ τους μερικές γυναίκες που ζύμωναν ψωμί και δεν πρόλαβαν να το ψήσουν βρήκαν προστασία μέσα στους φούρνους.
Οι υπόλοιποι Γερμανοί περίμεναν τον Διοικητή τους στο Καστέλλι έτοιμοι να ανατινάξουν τα πυρομαχικά, τον αεροδιάδρομο και να αναχωρήσουν. Είχε φτάσει όμως το μεσημέρι κι αυτός αργούσε να επιστρέψει. Γνώριζαν ότι είχε κατευθυνθεί με τον οδηγό του στον Ξυδά. Έστειλαν δύο τεθωρακισμένα αυτοκίνητα και τρεις μοτοσικλέτες με πάνοπλους στρατιώτες να τον ψάχνουν. Τα αυτοκίνητα έφτασαν στο χωριό. Δεν υπήρχε κανείς. Ένα κορίτσι 14-16 χρονών που δεν ακολούθησε τους συγχωριανούς της είπε στους Γερμανούς πως ο αξιωματικός τους πήγε με τους αντάρτες. Οι Γερμανοί επέστρεψαν στο Καστέλλι.
Στις 12.30 η ώρα δόθηκε η διαταγή ανατίναξης των πυρομαχικών, του αεροδιαδρόμου και το σύνθημα αποχώρησης από το Καστέλλι. Ο Ταγματάρχης Royce δεν μπόρεσε τελικά να εμποδίσει την υπονόμευση και ανατίναξη του αεροδρομίου Καστελλίου Ο διάδρομος του αεροδρομίου άρχισε να ανατινάζεται. Το ίδιο και ο γιγάντιος σωρός πυρομαχικών στη «Γραμπέλλα». Το Καστέλλι για μια ώρα θύμιζε κόλαση.
Ο Γερμανός Λοχαγός ξαπλωμένος πάνω στην ξύλινη πόρτα στην αυλή του Τιμίου Σταυρού στη Λύκτο άκουγε τις τρομερές εκρήξεις. Ζήτησε νερό. Οι αντάρτες του έδωσαν. Από την τσέπη του χιτώνα του έβγαλε μια φωτογραφία. Στην φωτογραφία ήταν ο ίδιος με τα δυο παιδιά του. Το ένα καθισμένο στα γόνατά του και το άλλο όρθιο έστεκε δίπλα του. Από τα μάτια του έσταξαν λίγα δάκρυα. Έγειρε το κεφάλι και άφησε την τελευταία του πνοή. Την ίδια στιγμή η φάλαγγα των γερμανικών τροχοφόρων κατευθυνόταν στο Ηράκλειο. Οι αντάρτες τον μετέφεραν ανατολικά του αρχαιολογικού χώρου προς το χωριό Τοίχος, έσκαψαν ένα λάκκο και τον έθαψαν.
Εκεί στα υψώματα της Λύκτου δόθηκε η τελευταία πράξη του δράματος της Γερμανικής Κατοχής στο Καστέλλι. Το πρωινό της 25ης Σεπτεμβρίου 1944 ο ήλιος πρόβαλε από την κορυφή του Αφέντη. Αφού έριξε τις πρώτες του αχτίνες σ’ένα φρεσκοσκαμμένο μνήμα στη Λύκτο, φώτισε τον κάμπο του Καστελλίου. Ύστερα από 39 μήνες και 25 ημέρες το Καστέλλι ξαναβρήκε την ελευθερία του.
*O Γιώργος Καλογεράκης είναι δάσκαλος-ιστορικός ερευνητηής
|
|
|
Αναζήτηση Αναζήτηση στις ειδήσεις του patris.gr
Σχετικά Forums
|
Εκτύπωση
E-mail
Προσθήκη στ' Αγαπημένα